Het Project

logo vuur doet levenVlaamse Ardennen, 2020 Zes bijzondere houtgestookte ovens zijn gerestaureerd volgens de regels van de kunst en stookklaar. Een levendig netwerk van bakoveneigenaars wisselt kennis en materiaal uit. Meer en meer andere eigenaars van ovens hebben zich hierbij aangesloten. Rond iedere bakoven heerst een bedrijvigheid van mensen die graag bakken, koken, stoken, hout kappen, bussels maken... Plaatselijke boeren leveren graan, gemalen in de molen even verderop. Hout komt uit het bos ernaast, de broden vinden hun weg in de buurt. Groepen bezoekers, groot en klein, delen in het werk, de kennis en de baksels. De verzamelde kennis en herinneringen zijn voor iedereen toegankelijk via een databank. Er zijn feesten rond de houtoven met geutelingen of mattentaarten met veel buren en toeristen en genoeglijke avonden met enkele mensen, verhalen en veel stiltes terwijl de broden bakken. Het project ‘Vuur doet Leven!’ wil dit alles tegen 2020 realiseren. ‘Vuur doet Leven!’ is een initiatief van Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen en Vormingplus Vlaamse Ardennen-Dender.

De ovens

Heb je een houtoven of wil je er een herstellen of bouwen, meld je aan bij Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen (Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen – tel. 055/207265 – info@rlva.be – Griet Dewitte en Anne Hollevoet).

In het huidig project staan zes ovens op de planning. Dit is de stand van zaken eind april 2019:

Restauratie van de bakoven te Mater
De versleten oude oven werd afgebroken. Ovenvloer, -gewelf en -mond werden volgens de oude methode en met oude materialen weer opgebouwd. Er is veel aandacht besteed aan details, zoals aan de nauwkeurige afwerking van de ovendeur. De merkwaardige materialen die bij de afbraak vrij kwamen werden geïnventariseerd en bewaard.

Restauratie van de bakoven te Welden
De stenen van de ovenwand van deze bakoven waren op sommige plaatsen tot in het midden verweerd, en een hele rij vloertegels was opgestuikt. Hoog tijd om deze oven aan te pakken dus! Een groot deel van de oude vloertegels en gebakken aarden tegels kon na afbraak hergebruikt worden en blijven zo bewaard als interessant historisch ovenmateriaal. De oven werd iets kleiner dan oorspronkelijk heropgebouwd en heeft nu een capaciteit van een 35-tal broden van 1 kg. De restauratie is verlopen zoals voorzien en het resultaat is prachtig!

Restauratie van de bakoven te Schorisse
Het was een hele uitdaging om van het vervallen bakhuisje en de ruïne van de oven opnieuw een prachtige en goed werkende bakoven te maken. Het vochtprobleem werd aangepakt en het metselwerk hersteld. Het ovenhuis kreeg een nieuw raam, deur en dakgebinte. De oorspronkelijke leistenen vloer kon hergebruikt worden. Omdat het een vrijstaande oven is moest hij ingesnoerd worden om te vermijden dat de oven te veel uitzet tijdens het bakken. Dit werd als van oudsher gedaan met takken van hazelaar en wilg met daar boven een isolatielaag van stro en leem. De oven moet nu 3 maand drogen vooraleer te starten met bakken, smullen en genieten!

Bouw van de bakoven te Parike
Deze volledig nieuwe oven is gebouwd volgens op de oude traditionele manier. Na 3 maand van drogen zal de oven ingestookt worden om te kijken of hij droog genoeg is om er in te bakken. Met wat geluk kan de eerste bak doorgaan in april. De oven staat op de binnenkoer van café ’t Klein Verzet te Parike, Brakel. Dus wie weet kan je de oven eens gaan bewonderen tussen pot en pint …

Instook en eerste bak in de bakovens van Mater en Welden
Na 3 maand ongeduldig wachten terwijl de oven droogt was begin december het moment van de waarheid aangebroken. Specialist ter zake ‘Reizend Bakhuis’ stak er de vlam in en gaf uitleg over het instoken: het gedrag van de vlammen vertelt je een verhaal; de graad van droogte van de oven kan je inschatten aan het aantal druppels die zich aan de ovendeur vormen; het samen dansen van de vlammen met de rook, … hieruit bleek dat de oven nog niet droog genoeg was om te bakken. Maar de rookvang was prima, dus de bouw van de oven was geslaagd! De eigenaars hebben daarna zelf de oven nog een paar keer ‘drooggestookt’ en tijdens de kerstvakantie was het dan eindelijk zover: de eerste bak!

Activiteiten

Wie de knepen van het kappen, stoken, bakken... wil kennen, kan terecht bij Vormingplus. Er staan allerlei cursussen op stapel, zie www.vormingplus-vlad.be. Je vindt ze ook terug in de activiteitenkalender. Wil je een handje toesteken bij houtovens van anderen, volg ‘Vuur doet Leven!’ op facebook. We publiceren geregeld activiteiten die openstaan voor alle geïnteresseerden.

Een kort verslag van enkele voorbije activiteiten geeft je een idee van wat je kan verwachten:

Over granen en meel op 8/09 in Zottegem
activiteit vuur doet levenWe kregen die dag een uitgebreide uitleg over de geschiedenis van het graan, over graansoorten, over meel en bloem en over zuurdesem: de geschiedenis, de soorten, de kwaliteiten…
De dag werd afgerond met een bezoek aan de staakmolen van Rullegem. Daar aten we samen in openlucht. De wieken werden opgetuigd en de molenaar gaf uitleg over de windmolen. Op het terrein is recent ook een rosmolen gebouwd en een stevig boerenpaard trok de molen in beweging. Alle deelnemers kregen ondertussen de kans een deeg met zuurdesem aan te maken en te kneden. Op het einde kon iedereen proeven van vers en nog warm brood besprenkeld met olijfolie en zeezout en trots met een eigen broodje naar huis vertrekken.

Bak eens een zuudesembrood op 13/10 te Opbrakel
De workshop was een combinatie van theorie en praktijk. Elke deelnemer kon aan de slag met een kom meel en desem. We leerden o.a. de knepen van het vak bij het kneden zelf. Tijdens het rijzen van het deeg werd er buiten, lekker in het zonnetje, uitleg gegeven over het wel en wee van het bakken met zuurdesem. Veel deelnemers hadden best al wat ervaring waardoor er veel bruikbare tips werden uitgewisseld. Het bakken van de broden gebeurde uiteindelijk in een houtgestookte oven.

Workshop takken busselen op 27/10 in Ename
Tijdens een wandeling door Bos ’t Ename kregen we uitleg over de geschiedenis van het bos en over de cultuurhistorische aspecten van hakhoutbeheer. Merkwaardig hoe mensen in vroeger tijden gebruik maakten van alles wat het bos te bieden had en hoe elk takje van pas kwam! We trokken ook het bos in met verschillende houten en metalen bindpaarden. En tenslotte werd er gedemonstreerd hoe we een boom kunnen vellen met handmateriaal en kreeg iedereen de kans dit uit te proberen.

Tussen molens en ovens op 24/11 in Maarkedal
We kregen rondleiding in de Kasteelmolen van Schorisse en het grote waterrad werd in beweging gezet. De molen maalt nog gerst voor enkele landbouwbedrijven. We stapten langs de Molenbeek die duidelijk verlegd werd om de molenvijver van voldoende water te voorzien. Er werd verteld over het verdwenen kasteel van Schorisse, de inheemse zwarte populier, de typische knotbomen en kaphagen van de streek, het belang van graan- en aardappelteelt om de bevolking te voeden, de Bossenaeremolen en het indrukwekkende erfgoedlandschap aan de Hollebeek. Onderweg stonden we even stil bij een viertal bakhuizen. Eindpunt van de wandeling was Hofke ter Musse in Etikhove waar de deelnemers konden kennismaken met materiaal dat voor de bakoven werd gebruikt; de oven was warmgestookt, het was er zeer gezellig.

 

Bakovennetwerk: doe mee!

vuur doet leven

Wil je op de hoogte blijven of meewerken aan het project 'Vuur doet Leven!' ? Vul dan je gegevens in via deze link en laat weten welke bijdrage je wil leveren.
Je kunt 'Vuur doet Leven' ook volgen via https://www.facebook.com/VuurDoetLeven

 

 

Boek

De provincie Vlaams-Brabant en het Museum voor Oudere Technieken schreven ‘Bouwen om te bakken’, een praktische handleiding voor het gebruik, de bouw of de restauratie van authentieke bakovens. Meer informatie hierover op www.vlaamsbrabant.be/bakovens. Je kunt het boek ook aanschaffen op het RLVA-secretariaat, bel eerst voor een afspraak.

Subsidiemogelijkheden

Met het PDPO project ‘Vuur doet Leven!’ kregen we middelen voor de restauratie van vijf bakovens en de bouw van één nieuwe oven. We kregen echter veel meer aanvragen voor restauratie dan er middelen beschikbaar waren, waardoor veel bakovens uit de boot vielen.

Maar wist je dat er subsidiemogelijkheden zijn voor wie zelf aan de slag gaat of voor wie zijn of haar oven laat restaureren? Er zijn twee mogelijkheden die je mag combineren:

1) Subsidie voor werkzaamheden aan klein historisch erfgoed van de Provincie Oost-Vlaanderen
Deze subsidie is bedoeld voor werkzaamheden aan niet-beschermd waardevol onroerend klein historisch erfgoed. Het gaat om onroerende goederen van beperkte omvang die mee het karakter bepalen van een stad, dorp of landschap, zoals onder meer kapellen, kruisstaties, wegwijzers, historisch straatmeubilair, kiosken, gedenktekens, kerkhofmuren, grens- en schandpalen, walgrachten, dreven, vredesbomen, bakovens, … De subsidie bedraagt maximaal 8125 € per jaar en per aanvrager.
De procedure, de voorwaarden en het aanvraagformulier vind je via https://www.oost-vlaanderen.be/ontspannen/erfgoedzorg/subsidies.html. Meer info via directie Erfgoed, 09/267 72 00 of via ERFGOED@OOST-VLAANDEREN.BE.

2) Herita Projectrekening
Een Herita Projectrekening is een alternatieve financieringsvorm naast premies, subsidies en fiscale maatregelen en geeft project én je donateurs een duwtje in de rug. Bij giften vanaf 40 € op de projectrekening zorgt Herita voor een fiscaal attest voor de donateurs, waardoor zij 45 % van hun gift terugkrijgen in de vorm van belastingvermindering.
De procedure, voorwaarden en het aanvraagformulier vind je via http://www.herita.be/netwerk/financiele-steun-nodig-voor-jouw-erfgoedproject-open-een-herita-projectrekening. Meer info bij Tom Styns van Herita op het nummer 03/212 29 58 of via TOM.STYNS@HERITA.BE.

Eerst nog wat inspiratie op doen voor je aan de slag gaat? Bekijk dan de documentaire ‘Hoe bouw je een bakoven’ op de website van het Museum Oude Technieken https://www.mot.be/nl/opzoeken/bakovens/bouw-zelf-je-oven/documentaire of schaf het boek ‘Bouwen om te bakken’ aan via https://www.mot.be/nl/opzoeken/bakovens/boek

contact

Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen – tel. 055/207265 – info@rlva.be – Griet Dewitte en Anne Hollevoet
Vormingplus Vlaamse Ardennen-Dender – tel. 09/3302130 – vlad@vormingplus.be - Jos Gyssels en Yves Van Reusel

logos