De "Vlaamse Ardennen" als benaming werd voor het eerst gebruikt door Omer Wattez; deze natuurbeschermer avant-la-lettre, afkomstig uit Schorisse, vereeuwigde de streek van Oudenaarde, Zwalm, Ronse tot Geraardsbergen in zijn geschriften (De Vlaamsche Ardennen, Een Hoekje van Zuid-Vlaanderen, Een Tochtje door het Zuiden van Vlaanderen 1889/90). Wattez leefde van 1857 tot 1935 en wordt vereeuwigd in een overkoepelende natuur- en milieubeweging die zijn naam draagt, de Stichting Omer Wattez.

Wanneer ik mijn land de Vlaamsche Ardennen noemde ? Ik heb de naam voor de eerste maal gebruikt in een opstel voor het toenmalige tijdschrift van Prof. Heremans Het Nederlandsch Museum, opstel verschenen in 1889 onder den titel : "Een tochtje in het Zuiden van Vlaanderen".

Een jaar nadien stelde ik den naam nog in de inleiding van mijn bundel novellen Jonge Harten, die in 1890 te Amsterdam het licht zag.

Mijn "tochtje" van 1889 werd in 1890 ook omgewerkt en verscheen in een boekje Een hoekje van Zuid-Vlaanderen, uitgegeven door het Willems-fonds te Gent.

Toen dit boekje was uiterkocht, werd ik van alle zijden aangezet om het opnieuw te laten drukken. Men begon smaak te vinden in het "toerism" te voet, waarvan ik van jongs af een groot liefhebber ben geweest. Ik vond navolgers voor mijn "liefhebberij" als voor mijn werk. Uit mijn Hoekje werd in andere werkjes letterlijk overgenomen, zonder dat men zelfs mijn naam noemde. Anderen gebruikten mijn nieuwen titel De Vlaamsche Ardennen voor hun werk, nadat sedert 1908 de nieuwsbladen en tijdschriften hadden aangekondigd dat ik mijn Hoekje van Zuid-Vlaanderen had omgewerkt tot een lijvig boekdeel, dat zou versierd zijn met talrijke teekeningen van den meester-teekenaar A. Heins van Gent, en dat het opnieuw zou uitgegeven worden, door het huis Van der Poorten te Gent, onder den titel De Vlaamsche Ardennen. Omstandigheden, onafhankelijk van mijn wil, brachten meê dat het sinds jaren aangekondigde boek maar verscheen in 1914, juist toe de wereldoorlog uitbrak.

In 1924 was de uitgave De Vlaamsche Ardennen uitverkocht. Aan deze nieuwe uitgave heb ik thans de noodige wijzigingen gedaan om ze op de hoogte te brengen van den huidigen toestand. Ik heb echter den tekst van 1908 zooveel mogelijk onveranderd gelaten, maar heb er hier en daar eenige regelen, zelfs een hoofdstuk bijgevoegd : De Oorlog op de Scheldelijn in Zuid-Vlaanderen in 1918.

Mijn Vlaamsche Ardennen dagteekenen uit jeugdiger jaren dan degene die ik thans op de schouders draag. Daarom heb aan mijn indrukken en gevoelens van toen niet veel willen veranderen. Wie het moderne volk van "Zuid-Vlaanderen" wil leeren kennen, leze werken die in den laatsten tijd zijn geschreven. Mijn land van in den tijd van mijne jeugd heb ik nog altijd lief ; het geslacht dat er nu woont ken ik minder.

Er bestaat geen nauwkeurige afbakening van het gebied dat we vandaag de "Vlaamse Ardennen" noemen : algemeen wordt gesteld dat ze zich situeren tussen de boven-Schelde en de Dender maar ook het meest heuvelige gedeelte van het land tussen Schelde en Leie wordt er vaak bijgerekend. De hoogste punten van de Vlaamse Ardennen liggen op een Oost-West lijn en wat zien we : de hoogste "berg" van deze reeks - de Pottelberg (158 m) - ligt niet meer in Vlaanderen maar in Henegouwen, in Wallonie dus. Hier ligt "le pays des Collines". Ook als men zich baseert op de hoogte en de steilheid van de hellingen kan er geen zuivere grens getrokken worden : ten Oosten van de lijn Zottegem - Geraardsbergen komen er ook nog heuvels voor maar vanaf hier komen we in het Brabantse heuvellandschap...