natuurgebied Hotond-Scherpenberg

Het natuurgebied Hotond-Scherpenberg - beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) van de Vlaamse overheid - is een grotendeels beboste getuigenheuvel op het grondgebied van Kluisbergen en Ronse. Deze heuvel maakt deel uit van de heuvelkam die loopt van west naar oost en vormt een aaneenschakeling van unieke boscomplexen. Stuk voor stuk zijn deze bospareltjes in het kader van de Europese habitatrichtlijn uitgeroepen tot speciale beschermingszone.

De Hotond
De Hotondberg – de naam vindt zijn oorsprong in oude termen als hoog tond, tombe, tumba of hoge begraafplaats - heeft steile flanken (4-9%) en in het noorden en zuidwesten liggen dan ook vrij diep ingesneden bronbeekvalleitjes.
Het hoogste punt (ca. 150 meter) is een Diestiaankop met  droge zandgrond en ijzerhoudende zandsteen waar nu de stenen molenromp “Ten Hotond” over het omgevende landschap heerst. Van hieruit kan je genieten van grenzeloze vergezichten over Vlaanderen en Wallonië…
Op deze hoge zandgronden liet het Agentschap voor Natuur en Bos in september werken uitvoeren. “Her en der zijn er nog resten van droge heidevegetatie te vinden,” verduidelijkt natuurwachter Jan Allegaert. “Door bovenop de Hotond een bestand met lorken te rooien en er de strooisellaag te verwijderen (plaggen), willen we er de heide opnieuw alle kansen geven. De zaden van de heide kunnen zich namelijk tot honderd jaar in de bodem schuil houden. Door deze kiemkrachtige zaadbank opnieuw bloot te leggen, kan de heide deze open plek opnieuw koloniseren. Deze open plekken zijn ook bijzonder interessant voor hazelworm en bosbewonende dagvlinders.”
Rondom deze open plekken komt op de Diestiaankop hoofdzakelijk zuur Atlantisch beukenbos met hulst voor. Als bodemflora tref je er lelietje-van-dalen, grote veldbies en wilde kamperfoelie. Daal je de helling af, dan zie je de bodemflora van het bostype geleidelijk veranderen. Lager op de helling is de wilde hyacint prominent aanwezig. De boomlaag is in dit bostype vrij gelijkjarig en bestaat vrijwel homogeen uit beuk. Het beheerplan – dit plan is nu volop in opmaak en gaat eind 2007 in procedure – voorziet hier een gevarieerde boom- en struiklaag. In overleg met het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek kiest het ANB hier niet echter voor actieve ingrepen, maar voor een nulbeheer, waar de spontane processen dus vrij spel krijgen. Zo zal windworp in het kronendak gaten slaan, zodat ook lichtminnende standplaatseigen bomen en struiken hier hun stekje kunnen veroveren. Hierdoor zal het beukenbestand uitgedund worden en wordt het bos rijker aan dood staand en liggend hout. Dit is alvast hoopgevend nieuws voor de corpulente lederboktor.

De Scherpenberg
Terwijl de Hotondberg naar het noorden afhelt, is de Scherpenberg naar het zuiden gericht. Op deze helling is het de bedoeling om structuur- en lichtrijke bosranden en droge soortenrijke graslanden te ontwikkelen.
Een kenmerkende plantensoort van deze bosranden is de blauwe rapunzel. Deze soort komt samen voor met bv. valse salie en pilzegge. Ook de aanwezigheid van een kleine populatie bodembewonende - meestal komen ze op bomen voor - gewone eikvaren is werkelijk uniek.

Verder komt er ook soortenrijk glanshavergrasland op de Scherpenberg voor. In de Vlaamse Ardennen rest nog maar een beperkt areaal van dit graslandtype. Het Agentschap voor Natuur en Bos heeft hier met succes haar beheer op dit aspect afgestemd. Zo wordt de laagste weide twee maal per jaar gehooid, terwijl hogerop de twee karaktervolle Haflingerpaarden van buurman Wouter Stockman voor het graasbeheer instaan. Dankzij dit herstelbeheer zijn margriet, reukgras en knoopkruid opnieuw aspectbepalend in de vegetatie.
In een grondwatergevoede poel en langs de lichtrijke delen van de bronbeekjes laten bovendien vuursalamander en de gewone bronlibel zich opmerken.

De rijkdommen van het natuurgebied liggen niet enkel in de natuur- en bossfeer. Het gebied heeft ook een rijk archeologisch en cultuurhistorisch verleden. Uiteraard houdt het Agentschap voor Natuur en Bos in haar beheer ook rekening met dit kleinschalig bouwkundig erfgoed. Zo wordt nog de poel - die eigenlijk een oude gemetste parkvijver en constant met bronwater gevoed wordt - dit jaar nog geruimd. Verder gaat het Agentschap voor Natuur en Bos met andere actoren na om aan de voet van de Hotondberg het vervallen, maar unieke bronhuis met kapel te restaureren en om op de Scherpenberg het schattige prieel in stand te houden.
 
Op dit moment is de Hotond-Schapenberg nog niet toegankelijk voor het publiek. Dit is enkel nog een kwestie van ontbrekende schakels in de eigendomsstructuur van het gebied. Als dit eenmaal in orde is, zal een wandelpad je langs dit natuurschoon en cultureel erfgoed voeren.

Meer info:
Agentschap voor Natuur en Bos: xavier.coppens@lne.vlaanderen.be; 09 265.46.41

met dank aan Patrick Verheye (Agentschap voor Natuur en Bos) voor bovenstaande tekst.