Bos Ter Rijst

Domeinbos van het Agentschap voor Natuur en Bos in de kijker

BOS TER RIJST
Ten zuidoosten van Schorisse ligt het domeinbos het Bos Ter Rijst (25 ha), een pareltje in een minder bekende uithoek van de Vlaamse Ardennen. Dit domeinbos van het Agentschap voor Natuur en Bos is meer dan een bezoekje waard!

Langgerekt op een steile helling
Het Bos Ter Rijst ligt langgerekt op de – voor de landbouw té steile – oostflank langs de bovenloop van de Molenbeek. In dit landschap, diep door beekdalen doorsneden, neemt de hoogte in het zuidoosten 95 à 105 m een steile duik tot 50 à 65 m in het noordwesten. De Molenbeek, gevoed door vele bronnetjes in het bos en ten zuiden ervan, vormt in het westen de grens van het bos. Oostwaarts maakt een steile berm met een hoogteverschil van 5 à 6 m de bruuske overgang naar vruchtbare akkers. Wellicht heeft zich hier ooit een grote grondverschuiving voorgedaan. Het bos blijft gevoelig voor hellingerosie. Zo zakte in 2003 ongeveer een stuk van 30 are 2 à 3 meter naar beneden. Een deel hiervan kwam in de Molenbeek terecht, waardoor nieuwe poeltjes – goed nieuws voor amfibieën en reptielen – ontstonden.

Een geschiedenis van bos, bos weg, weer bos…
In de 18de eeuw behoorde het huidige Bos Ter Rijst tot het Poodsbergbos, dat zich uitstrekte op de grens tussen de Graafschappen Vlaanderen en Henegouwen. Van 1766 – 1755 werd ca. 300 ha gerooid, waaronder ook het Bos Ter Rijst. Hierdoor staat deze plek dan ook op de kaart van Ferraris (1750) als weiland en akker ingetekend. Vermoedelijk werd het Bos ter Rijst eind 18de eeuw opnieuw aangeplant. Daarmee is het Bos Ter Rijst een jonge telg in vergelijking met het Muziekbos, D’Hoppe of Brakelbos.
Tijdens de eerste wereldoorlog werd het Bos Ter Rijst alweer voor een groot deel kaalgekapt en leeggeplunderd. Tussen beide wereldoorlogen in was er dan weer een moment van herbebossing. In ’71 wilde een privé-maatschappij het gebied opkopen om er 348 weekendhuisjes en een recreatiecentrum neer te poten. Onder druk van plaatselijke actiegroepen belandde dit plan gelukkig in de koelkast. De Belgische Staat kocht het bos in ’74 en het wordt nu beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos.   

Bos Ter Rijst: variatie troef
Het Bos Ter Rijst is een rijk gevarieerd bos. Langs de bronnen en beken komt bos met gewone es, zwarte els en hazelaar voor. In de kruidlaag van deze Essenbronbossen komt reuzenpaardenstaart en hangende zegge en paarbladig goudveil voor.
In de alluviale komgronden met frisse tot matig vochtige bodems komen bossen met zwarte els, gewone es, zomereik, esdoorn en populier voor. In de kruidlaag van dit type (Iepen-essenbos) vind je grote brandnetel, hondsdraf, kleefkruid, bosandoorn, gewone bereklauw en moerasspirea.
Het grootste gedeelte van het Bos Ter Rijst wordt ingenomen door eiken-haagbeukbos. Op dit moment is de beuk hier de dominante soort, behalve op te voedselarme of vochtige plaatsen. Onder de beuk blijft de ondergroei beperkt, maar op de andere plaatsen komt in dit type bos het volledige gamma aan lentebloeiers voor: wilde hyacint, kleine maagdenpalm, gele dovenetel en bosanemoon.
Door zijn kleine oppervlakte en vrij geïsoleerde ligging is dit bos vrij arm aan zoogdieren. Toch komen er hazen, egels, mollen, wezels en hermelijn voor. Op de oostelijke flank van het bos graaft de vos zijn burcht.
In dit structuurrijk Bos Ter Rijst, boordevol variatie van hoog-laag, droog-nat,…, werden er in 2003 maar liefst 30 soorten vogels waargenomen. Opmerkelijk zijn de appelvink, buizerd, glanskop en de boomklever. In de brongebieden komt de vuursalamander voor. Aan de rand van het bos komt de hazelworm voor. In de Molenbeek zwemmen driedoornige stekelbaars, bermpje en rivierdonderpad. Recent vond ook een bepoting met serpeling plaats.
Een duurzaam bosbeheer, met oog voor natuur
Bij de aankoop door de Belgische Staat in 1974 waren de economische exploitatie en de zachte recreatie de uitgangspunten van het beheer van het bos. Johan Cordier, boswachter van het Agentschap voor Natuur en bos, vertelt hoe al sinds de jaren ’90 het beheer volgens de ‘Criteria duurzaam bosbeheer’ nu ook de natuurwaarden centraal stelt: “In 2005 werd het beheerplan van het Bos Ter Rijst goedgekeurd. Zo willen we zeker in de nabijheid van bronnen en bronbeken de beuk terugdringen. De beuk laat maar weinig licht toe en geeft een dikke, slecht verteerbare humuslaag. Door soorten als zomereik, es, esdoorn te begunstigen, kan ook de typische bron(beek)vegetatie met o.a. goudveil en hangende zegge zich sterker ontwikkelen. Kappingen blijven uit de buurt van natte of kwetsbare zones en zijn onderworpen aan specifieke voorwaarden. Zo worden de bomen met een lier uit het bos gehaald en via vaste ruimingtracés afgevoerd. Daarbij overschrijdt het kapvolume in geen geval de jaarlijkse houtaanwas. Verder besteedt het beheer ook aandacht aan ‘open plekken’ in het bos: bestaande poelen worden gevrijwaard en nieuwe poelen worden aangelegd ok een hooiland blijft behouden en een grasland met dotterbloemen is volop in ontwikkeling.”

Bereikbaarheid en toegankelijkheid
Door het Bos Ter Rijst loopt een centraal halfverhard pad; dat toegankelijk is vanaf de Bosgatstraat (in het noorden) en de Bosstraat (in het zuiden). Dit pad is ook toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Automobilisten laten hun voertuig best al in de Bosgatstraat of Bosterijststraat achter.

                                                                 
Info: Agentschap voor Natuur en Bos, Johan Cordier, boswachter, Johan.cordier@lne.vlaanderen.be, 0479/679 547

met dank aan Patrick Verheye (Agentschap voor Natuur en Bos) voor bovenstaande tekst.